Μόνο 8 στις 46 χώρες έχουν σημειώσει πρόοδο προς την τήρηση της δέσμευσής τους να μειώσουν τη λαθροθηρία έως το 2030.
Παρά τις φιλόδοξες δεσμεύσεις για την προστασία των μεταναστευτικών πουλιών, η πλειονότητα των χωρών αποκλίνει επικίνδυνα από τον κοινό στόχο, σύμφωνα με νέα μελέτη. Η νέα έκθεση της BirdLife International και της EuroNatur με τίτλο «The Killing 3.0: Πρόοδος στην Εξάλειψη της Παράνομης Θανάτωσης Πουλιών στη Μεσόγειο και την Ευρώπη» αποκαλύπτει μια ανησυχητική πραγματικότητα: η συντριπτική πλειονότητα των χωρών που συνορεύουν με τη Μεσόγειο –στην Ευρώπη, τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή– αποτυγχάνουν να τηρήσουν τη διεθνή τους δέσμευση για μείωση κατά 50% της παράνομης θανάτωσης, παγίδευσης και εμπορίας πουλιών (IKB – Illegal Killing of Birds) έως το 2030.
Οι πληθυσμοί των πουλιών μειώνονται με ανησυχητικό ρυθμό τις τελευταίες δεκαετίες, με την υπερεκμετάλλευση –και ειδικά την παράνομη θανάτωση– να αποτελεί έναν από τους κύριους παράγοντες εξαφάνισης ειδών παγκοσμίως, μετά την απώλεια των φυσικών τους ενδιαιτημάτων [1]. Κάθε χρόνο, εκατομμύρια πουλιά σκοτώνονται παράνομα (πυροβολούνται, παγιδεύονται ή δηλητηριάζονται) σε ολόκληρη την Ευρώπη και την περιοχή της Μεσογείου, υπονομεύοντας τις προσπάθειες διατήρησης των πληθυσμών τους κατά μήκος των μεταναστευτικών τους διαδρομών [2].
Αντιλαμβανόμενες το μέγεθος της κρίσης, οι κυβερνήσεις προχώρησαν σε κοινή δέσμευση για συντονισμένη δράση μέσω της Σύμβασης της Βέρνης και του Στρατηγικού Σχεδίου της Ρώμης 2020–2030 της Σύμβασης για τα Μεταναστευτικά Είδη (CMS). Ωστόσο, με μόλις πέντε χρόνια να απομένουν έως τη λήξη της προθεσμίας για τη μείωση της παράνομης θανάτωσης πουλιών κατά 50%, η πρόοδος παραμένει απογοητευτικά ανεπαρκής. Η ανάγκη για άμεση και αποφασιστική δράση είναι επιτακτική, αλλιώς οι συνέπειες θα είναι καταστροφικές για τους πληθυσμούς των πουλιών, με ορισμένα είδη να κινδυνεύουν ακόμη και με οριστική εξαφάνιση.
Παραδείγματα ειδών που επηρεάζονται:
- Τρυγόνι (Streptopelia turtur): Χαρακτηρίζεται ως «Τρωτό» στον Κόκκινο Κατάλογο της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN). Παρά το καθεστώς προστασίας του, χιλιάδες τρυγόνια πυροβολούνται παράνομα κάθε άνοιξη στα Ιόνια Νησιά αλλά και Λιβύη, την Αίγυπτο και τη Συρία.
- Ασπροπάρης (Neophron percnopterus): Χαρακτηρίζεται ως «Κινδυνεύον». Ο αναπαραγόμενος πληθυσμός του στα Βαλκάνια απειλείται σοβαρά από τη δηλητηρίαση, συχνά εξαιτίας της παράνομης χρήσης και διασποράς στη φύση δηλητηριασμένων δολωμάτων που έχουν στόχο άλλα ζώα-θηρευτές.
- Καρδερίνα (Carduelis carduelis): Αν και εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται ως «Χαμηλού Κινδύνου», το άλλοτε κοινό αυτό ωδικό πουλί παρουσιάζει σημαντική μείωση στους πληθυσμούς του σε πολλές περιοχές και παγιδεύεται εκτενώς στη Βόρεια Αφρική και τη Μεσόγειο για το παράνομο εμπόριο πουλιών σε κλουβιά.
- Όρνιο (Gyps fulvus): Χαρακτηρίζεται ως «Κινδυνεύον» στην Ελλάδα, με τις σημαντικότερες αποικίες του στη χώρα να απαντούν στην Κρήτη, τη Νάξο, και την Αιτωλοακαρνανία. Σημαντική απειλή για το είδος αποτελεί η παράνομη χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων, ιδιαίτερα στην Αιτωλοακαρνανία.
Η έκθεση «The Killing 3.0» αξιολόγησε 46 χώρες, εστιάζοντας σε 22 μεσογειακές χώρες όπου η παράνομη θανάτωση πουλιών είναι ιδιαίτερα εκτεταμένη. Τα αποτελέσματα είναι απογοητευτικά: 38 από αυτές τις χώρες δεν βρίσκονται σε πορεία επίτευξης των δεσμεύσεών τους για το 2030, με το οικονομικό κέρδος να αποτελεί τον κυριότερο παράγοντα που τροφοδοτεί την παράνομη θανάτωση πουλιών (IKB). Σε πολλές από τις πλέον πληγείσες χώρες, που ευθύνονται για περίπου το 90% των παράνομων θανάτων, η πρόοδος είναι ελάχιστη ή ανύπαρκτη, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις η κατάσταση έχει μάλιστα επιδεινωθεί [3].
Ο Dr. Barend van Gemerden, Συντονιστής του Προγράμματος Μεταναστευτικών Διαδρομών της BirdLife International, δήλωσε: «Η παράνομη θανάτωση πουλιών δεν είναι απλώς ένα έγκλημα, είναι μια τραγωδία που συνεχίζει να απειλεί τα πουλιά κατά μήκος ολόκληρων μεταναστευτικών διαδρομών. Υψηλά επίπεδα παράνομης θανάτωσης σε μία χώρα μπορούν να ακυρώσουν τις προσπάθειες διατήρησης σε μια άλλη. Χρειαζόμαστε επειγόντως ισχυρότερη, συντονισμένη και διασυνοριακή δράση καθ΄όλο το μήκος των διαδρομών. Η επίτευξη του στόχου μέχρι το 2030 αποτελεί δύσκολη πρόκληση, αλλά δεν είναι ακατόρθωτη».
Ωστόσο, υπάρχουν και κάποιες ενδείξεις αισιοδοξίας. Χώρες όπως η Ισπανία και οι Περιοχές Κυρίαρχων Βάσεων στο έδαφος της Κύπρου αποδεικνύουν ότι η πραγματική πρόοδος είναι εφικτή όταν υπάρχει ισχυρή πολιτική βούληση, συντονισμένος σχεδιασμός και επαρκής χρηματοδότηση [4].
Η Μυρτώ Καρύδη, Υπεύθυνη Πολιτικής για την Προστασία Ειδών στην Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία, σχολιάζει την έκθεση δηλώνοντας: «Η έκθεση αυτή έρχεται να επικυρώσει μια θλιβερή πραγματικότητα που δυστυχώς η ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ και οι υπόλοιποι εταίροι της BirdLife International γνωρίζουμε από πρώτο χέρι. Δεν υπάρχουν άλλα περιθώρια για ημίμετρα και αργή ή επιλεκτική εφαρμογή των δεσμεύσεών μας. Η παράνομη θανάτωση, δηλαδή η λαθροθηρία, η εμπορία, η δηλητηρίαση και η παγίδευση άγριων πουλιών, παραμένουν ένα διαδεδομένο πρόβλημα στη χώρα μας. Ενδεικτικά, η λαθροθηρία συνεχίζεται σε μεγάλο βαθμό ανεξέλεγκτη σε περιοχές όπως το Ιόνιο, ο Αμβρακικός και το Δέλτα του Έβρου, νησιά του Αιγαίου -ιδιαίτερα η Σαντορίνη- αποτελούν σταθερά «μελανά σημεία» για περιστατικά παγίδευσης άγριων πουλιών, καθώς και ουκ ολίγα είναι τα περιστατικά παράνομης κατοχής και διακίνησης άγριων πουλιών στην Αττική αλλά και την υπόλοιπη χώρα. Ωστόσο, βρισκόμαστε σε ένα κομβικό σημείο, διότι μαζί με την ναι μεν ελάχιστη μείωση της παράνομης θανάτωσης στη χώρα μας και την έλλειψη συντονισμένης δράσης από τις αρχές για την πάταξη του φαινομένου, τις προηγούμενες χρονιές παρατηρήσαμε την αύξηση ευαισθητοποίησης και κινητοποίησης πολιτών από όλη την Ελλάδα για να διαφυλάξουν την άγρια ορνιθοπανίδα μας. Περισσότερο από ποτέ επομένως είναι επιτακτική η ανάγκη και η ίδια η Πολιτεία και οι αρμόδιες αρχές να τελέσουν επιτέλους αποφασιστικά τον ρόλο τους ώστε να επιτευχθούν οι δεσμεύσεις της χώρας μέχρι το 2030».
Ενώ οι κυβερνήσεις συναντήθηκαν μέσα Μαΐου για να αξιολογήσουν τις δεσμεύσεις τους, η έκθεση The Killing 3.0 στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα: η εποχή των υποσχέσεων έχει τελειώσει. Χωρίς άμεση δράση, εκατομμύρια ακόμα πουλιά θα πληρώσουν το τίμημα.
[1] Η υπερεκμετάλλευση αναφέρεται στη μη βιώσιμη χρήση της βιοποικιλότητας για σκοπούς όπως τροφή, κατοικίδια – ζώα συντροφιάς, αθλητισμός, ιατρική και διακόσμηση (π.χ. ταριχευμένα δείγματα), είτε μέσω νόμιμων είτε παράνομων μέσων. Αποτελεί έναν από τους βασικότερους παράγοντες μείωσης των πληθυσμών των ειδών παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένων και των πουλιών.
[2] Υπάρχει μεγάλη ποικιλία μεταναστευτικών στρατηγικών και διαδρομών, τόσο μεταξύ διαφορετικών ειδών όσο και μεταξύ ατόμων του ίδιου είδους ή πληθυσμού. Μέσα σε αυτή την πολυπλοκότητα έχουν εντοπιστεί ευρύτερα πρότυπα, τα οποία οδήγησαν στην αναγνώριση τεσσάρων μεγάλων «συστημάτων μεταναστευτικών διαδρόμων» στην ηπειρωτική περιοχή. Ορισμένα από αυτά χωρίζονται περαιτέρω σε επιμέρους αναγνωρισμένους «μεταναστευτικούς διαδρόμους» (flyways). Η BirdLife International αναγνωρίζει σήμερα οκτώ μεταναστευτικούς διαδρόμους στην ξηρά (για χερσαία και υδρόβια είδη) και έξι στη θαλάσσια περιοχή (για θαλασσοπούλια). Περισσότερες πληροφορίες: https://datazone.birdlife.org/about-our-science/flyways
[3] Η μελέτη συνέκρινε την πρόοδο μεταξύ των περιόδων 2015–2019 και 2020–2024, εντοπίζοντας τάσεις και προκλήσεις σε διαφορετικές μορφές παράνομης θανάτωσης πουλιών (IKB), όπως η θανάτωση με κυνηγετικά όπλα, η παγίδευση και η δηλητηρίαση, καθώς και μεταξύ γεωγραφικών περιοχών. Η αξιολόγηση έδειξε ότι από το 2020 και μετά, η κατάσταση βελτιώθηκε σε 2 από τις 10 χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά παράνομης θανάτωσης (Κροατία και Ελλάδα), ωστόσο η πρόοδος (μείωση 5–24%) δεν επαρκεί, ώστε να θεωρηθεί ότι βρίσκονται σε πορεία επίτευξης του στόχου του Στρατηγικού Σχεδίου της Ρώμης. Αντίθετα, σε 4 χώρες με υψηλά επίπεδα παράνομης θανάτωσης (Αζερμπαϊτζάν, Ιταλία, Γαλλία και Λίβανος), δεν καταγράφηκε καμία ουσιαστική αλλαγή κατά την τελευταία πενταετία. Σε άλλες 4 χώρες (Αίγυπτος, Συρία, Κύπρος και Λιβύη), η κατάσταση επιδεινώθηκε την περίοδο 2020–2024.
[4] Οι εταίροι της BirdLife υποστηρίζουν τις εθνικές αρχές στην αντιμετώπιση της παράνομης θανάτωσης πουλιών. Η έκθεση The Killing 3.0 παρέχει συστάσεις για δράση σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.
